Đôi điều cảm nhận khi đọc tiểu thuyết “Dòng sông mang lửa”

Trung tướng Nguyễn Mạnh Đẩu: “Tôi được đọc khá kỹ từ những trang bản thảo đầu tiên, tập bản thảo cuối cùng trước khi đem in và cũng là một trong những người đầu tiên được tác giả đến tận nhà tặng sách ngay khi còn thơm mùi mực”.

Dòng sông mang
lửa là tiểu thuyết đầu tay của Thiếu tướng Hồ Sỹ Hậu, nguyên Cục trưởng
Cục Kinh tế/Bộ Quốc phòng. Sách dày 626 trang, ảnh trang bìa rất ấn
tượng, ý nghĩa, in đẹp, do Nhà xuất bản Hội Nhà văn xuất bản quí IV năm
2012.

Mặc dù đã đọc nhiều ở bản thảo, nhưng khi nhận được
sách, tôi vẫn dành ra mấy ngày đọc liền một mạch. Ngẫm lại, nói gì đó
thì nói, tôi cho là rất hay trên nhiều phương diện. Xứng tầm! Trước hết,
tôi xin chúc mừng Hồ Sỹ Hậu – bạn tôi, người đã sinh thành một đứa con
tinh thần hiếm hoi, quí giá. Tôi biết rằng, anh đã ấp ủ, trăn trở, thai
nghén từ nhiều năm trước. Thực tế là, không phải ai hễ cứ có sự trải
nghiệm ở chiến trường, có vốn sống, có khả năng văn chương cũng làm được
như anh.

Theo tôi, Hồ Sỹ Hậu làm được điều đó là bắt nguồn từ
nhiều yếu tố: Tình cảm thủy chung da diết với đồng đội, nhất là những
người nằm lại chiến trường. Sự trải nghiệm trong máu lửa với tư cách là
một nhân chứng lịch sử có mặt từ đầu đến cuối của tất cả sự kiện lớn nhỏ
(có chỗ anh thể hiện gần giống hồi ký).

Ở anh có vốn sống phong phú. Có năng khiếu văn chương.
Và có sự động viên, khích lệ đầy thiện chí của đồng đội, bạn hữu. Nhưng
có thêm điều này nữa, là người trái nghề, anh đã vượt qua sự mặc cảm
của chính mình khi cầm bút. Và nhờ thế, Hồ Sỹ Hậu đã gặt hái được thành
công – một thành công lớn.

Là người lính già đã trực tiếp chiến đấu, từng nếm
trải gian khổ, ác liệt, hy sinh, đã dâng hiến tuổi thanh xuân, bỏ lại
một phần xương máu trên chiến trường trong ngót 10 năm chống Mỹ, tôi
thấu hiểu, sẻ chia, đồng cảm với tác giả về mọi điều.

Không thuộc chuyên ngành văn chương, chỉ là độc giả,
chưa nghe, chưa đọc lời bình của bất cứ ai, khi tiếp nhận Dòng sông mang
lửa, tôi có mấy cảm nhận xuyên suốt, nhất quán của riêng mình. Mà điều
này, theo tôi, có thể gần giống với cảm nhận chung của nhiều độc giả.

Bìa cuốn tiểu thuyết “Dòng sông mang lửa”.

Hãy khoan bàn về nghệ thuật và kỹ thuật văn chương,
cái quan trọng nhất của nó là đối tượng, nội dung phản ánh và giá trị tư
tưởng của cuốn tiểu thuyết. Với Hồ Sỹ Hậu, anh ấy không coi đây là sự
thử sức, thi thố tài năng trên văn đàn. Theo tôi, nguồn cảm hứng để Hồ
Sỹ Hậu viết cuốn tiểu thuyết này, là phản ánh một thời kỳ lịch sử bi
tráng của bộ đội Đường ống xăng dầu trên tuyến vận tải chiến lược 559.
Tinh thần cơ bản của tiểu thuyết là sự trân trọng chiến công của đồng
đội – đặc biệt, nhằm tri ân những người đã anh dũng hy sinh trong mọi
cảnh huống ở chiến trường. Máu đào của họ đã viết nên truyền thống oanh
liệt của bộ đội Đường ống xăng dầu, góp phần rất xứng đáng vào chiến
thắng cuối cùng của toàn dân tộc.

Những nhân vật, không gian, sự kiện trong tiểu thuyết
đã lùi xa mấy chục năm rồi, nhưng được giũ bụi thời gian, thông qua
những dòng hồi ức, những trang viết thấm đẫm tình đồng đội, đầy tính
nhân văn của Hồ Sỹ Hậu làm sống lại sự kiện và các mối quan hệ. Tiểu
thuyết đã hiện lên trong tâm trí của người đọc, đem đến cho họ một nhận
thức mới, một cách nghĩ mới đúng hơn.

Toàn bộ tiểu thuyết được kết cấu xâu chuỗi, logic. Các
trường đoạn trong các chương được khai triển đan xen nhau, vận hành
theo qui luật tuyến tính, đồng thời có sử dụng thủ pháp đồng hiện. Nhờ
đó làm cho người đọc vừa dễ tiếp nhận thông tin, vừa có sự hấp dẫn nhất
định. Khi xây dựng nhân vật, Hồ Sỹ Hậu có chú ý đến thể hiện sự nhất
quán về hoàn cảnh xuất xứ, tính cách, tâm lý và năng lực của từng con
người cụ thể.

Bên cạnh sự ngợi ca chiến công, thành tích của các cá
nhân, tập thể, phản ánh sự đa dạng cuộc sống của những cán binh ở chiến
trường, trên những mức độ nhất định, Hồ Sỹ Hậu đã phản ánh những điều
bất cập, những hạn chế, ấu trĩ của một số người trong một thời – Âu đó
cũng là tất yếu, là sản phẩm của lịch sử. Và nữa, có đôi chỗ nó như là
phản ánh một sự ẩn ức có phần nhức nhối – Điều đó là cần thiết.

Như mấy lần đã tham gia trực tiếp với Hồ Sỹ Hậu, tôi
có suy nghĩ là, một số trường đoạn trong các chương ở giữa có phần thiên
về ký, về sử, về biên niên sự kiện, chứ chưa hoàn toàn là tiểu thuyết.
Bởi thế, định danh nó thuộc loại tiểu thuyết gì (văn học chiến tranh,
lịch sử, biên niên sự kiện,…) khó rạch ròi.

Tôi quan niệm, như ai đó đã từng nói, tiểu thuyết là
từ một cái chuyện rồi tác giả kể, tả và bình về nó. Vì vậy, giá như gia
công thêm, cài văn tả và văn bình vào. Người ta vẫn nói: Văn, Sử, Triết
bất phân. Tự bản thân nhân vật, bản thân sự kiện nói lên mọi điều. Ngoài
qui luật tuyến tính và đồng hiện, nên dùng thủ pháp phản ánh quá khứ và
hiện tại trong sự tương tác, bổ sung cho nhau trong quan hệ nhân quả và
đột biến, logic và phi logic.

Hơn nữa, để tăng thêm tính hấp dẫn, đỡ căng cứng, khô
khan máu lửa, tổn thất hy sinh, chịu đựng gian khổ, hiểm nguy của bộ đội
ta ở chiến trường, thì cùng với các trang viết về tình cảm, tình yêu,
cũng cần viết thêm những mẩu chuyện vui, sự tếu táo, tinh nghịch trong
sự lạc quan, làm khuây khỏa tâm lý căng thẳng của người lính trong môi
trường gian khổ, ác liệt, hy sinh. Điều này, theo tôi, ở chiến trường
nhiều lắm, đúng lắm. Giữa trận tiền, trong túi bom, lúc cận kề cái chết,
người lính vẫn có thể nói chuyện trạng, chuyện tiếu lâm, chơi cờ, đánh
bài, trêu đùa nhau hồn nhiên, vô tư, cứ như trong khung cảnh thái bình.
Tôi nghĩ, điều đó chỉ Quân đội nhân dân Việt Nam trong các cuộc chiến
tranh cách mạng vừa qua mới có.

Bộc bạch mấy điều cảm nhận, tôi xin góp một tiếng nói
từ một góc nhìn về tiểu thuyết Dòng sông mang lửa, trong tâm thế chân
thành chúc mừng sự thành công của bạn tôi – Thiếu tướng Hồ Sỹ Hậu

Theo CAND Online

Similar Posts