Khủng hoảng tên lửa Cuba và những điều chưa biết (Phần 12 và hết)

Hồi kết của cuộc khủng hoảng

Ngày 11/11/1962, Khrushchev viết thư gửi
Kennedy. Trong thư, ngoài việc biểu thị sự bất bình của mình, Khrushchev đã có
biểu hiện xuống thang khi cho biết nếu Mỹ bảo đảm không xâm lược Cuba, Liên Xô
sẽ đồng ý về nguyên tắc việc rút Il-28 khỏi Cuba. Ngay ngày hôm sau, Kennedy đã
trả lời rằng nếu Liên Xô đồng ý rút các máy bay ném bom Il-28 khỏi Cuba trong
30 ngày, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với Cuba. Ngày 13/11, Khrushchev lại
viết một bức mật thư khác gửi Kennedy, đề nghị việc rút Il-28 khỏi Cuba sẽ diễn
ra trong 2-3 tháng và yêu cầu Mỹ đình chỉ việc giám sát đường không đối với
Cuba và ký hiệp định cùng Cuba với sự tham gia của Tổng Thư ký LHQ, U Thant.



Lãnh
tụ Cuba, Fidel Castro và nhà lãnh đạo Liên Xô Nikita Khrushchev.

Tuy nhiên, Kennedy vẫn kiên quyết yêu cầu Liên
Xô phải rút Il-28 khỏi Cuba trong 30 ngày và cam kết không vận chuyển vũ khí
tiến công đến Cuba nữa. Chỉ có như vậy, Mỹ mới có thể xem xét việc dỡ bỏ lệnh
phong tỏa đối với Cuba. Đồng thời, Kennedy còn đưa ra tối hậu thư, yêu cầu
Khrushchev phải trả lời thỏa mãn điều kiện của Mỹ trong vòng 24 giờ. Kennedy bỏ
lửng, không nói rõ hậu quả sẽ ra sao trong trường hợp Khrushchev không đáp ứng
yêu cầu của tối hậu thư. Nhưng trên thực tế, Lầu Năm góc lập tức tăng cường
giám sát đường không và tuần tra trên biển đối với Cuba. Kết quả, Khrushchev
lại phải nhượng bộ một lần nữa. Đêm 19/11, Khrushchev viết tiếp một bức mật thư
nữa gửi Kennedy, đồng ý rằng Liên Xô sẽ rút Il-28 khỏi Cuba trong 30 ngày nhưng
với điều kiện Mỹ phải dỡ bỏ lệnh phong toả đối với Cuba.


Tàu
khu trục Barry của Mỹ giám sát tàu chỏ máy bay Anosov của Liên Xô ở Đại Tây
Dương ngày 10/11/1962.

Việc trao đổi với người Mỹ cơ bản đã hoàn tất,
vấn đề khó khăn bấy giờ đối với Khrushchev là thuyết phục người Cuba. Sứ mệnh
nặng nề ấy được giao cho Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, Anastas Hovhannesi
Mikoyan. Ngày 2/11, Mikoyan tới La Habana, bắt đầu chuyến thăm Cuba, mục đích,
theo hãng thông tấn TASS, là “trao đổi ý kiến về tình hình quốc tế với chính
phủ Cuba”. Trong thời gian ở Cuba, Mikoyan đã nhiều lần hội đàm với Fidel, Raul
và một số nhà lãnh đạo cao cấp khác của Cuba. Nội dung cụ thể của các cuộc hội
đàm tới nay vẫn được giữ kín, nhưng với những gì diễn ra sau đó cho thấy lập
trường hai bên cách xa nhau. Mikoyan khuyên Cuba đáp ứng những điều kiện tối
thiểu của người Mỹ. Fidel kiên trì lập trường 5 điểm, lấy đó làm tiền đề đảm
bảo Mỹ không xâm lược Cuba. Sự căng thẳng giữa hai bên còn được thể hiện ngay
trong buổi chiêu đãi kỉ niệm Cách mạng tháng Mười ở Cuba. Hôm đó, Fidel đã
không đề nghị nâng cốc vì tình hữu nghị giữa hai nước. Mikoyan cũng không cần
giữ lễ tiết, chủ động nói nâng cốc “vì tổ quốc và thắng lợi”. Ban đầu, chuyến
thăm Cuba của Mikoyan dự định diễn ra trong một tuần, nhưng do chưa hoàn thành
sứ mệnh được giao, nên Mikoyan đành phải ở lại, thậm chí không thể về nhìn vợ
lần cuối (vợ Mikoyan mất ngày 3/11/1962).

Tối hậu thư của Kennedy buộc Khrushchev phải đạt
được thoả thuận khẩn cấp với Cuba. Nhằm phá vỡ bế tắc trong các cuộc đàm phán
với Cuba, Khrushchev đành phải nhượng bộ Fidel, đưa ra nhiều cam kết ủng hộ
Cuba về chính trị và kinh tế nhằm đổi lấy sự “bỏ qua” của Cuba trong vấn đề
triệt thoái vũ khí khỏi đảo quốc này. Căn cứ vào hiệp định mậu dịch và ủng hộ
được kí kết giữa Liên Xô và Cuba vào tháng 2/1962, Liên Xô cam kết trong 5 năm,
mỗi năm mua 1 triệu tấn đường của Cuba, cung cấp cho Cuba máy móc, thiết bị
công nghiệp cũng như các loại thương phẩm cần thiết và khoản vay trị giá 100
triệu USD. Bị kẹp giữa cuộc đấu của hai “ông lớn”, sau khi cân nhắc tất cả mọi
mặt, cuối cùng, Fidel cũng đưa ra phản ứng thích hợp, ngày 19/11, cùng Mikoyan
viết thư gửi U Thant, đồng ý rút 42 bệ phóng tên lửa và những chiếc Il-28; về
nguyên tắc, cho phép các thanh sát viên LHQ đến Cuba làm công tác giám sát. Rốt
cuộc, Mikoyan đã hoàn thành nhiệm vụ, trở về Mátxcơva.

Người Mỹ vẫn chưa thoả mãn với kết quả đàm phán
giữa Liên Xô và Cuba. Ngày 21/11, Kennedy viết thư gửi Khrushchev trách cứ:
“Tôi rất lấy mà tiếc vì ngài đã không thể thuyết phục được Fidel chấp nhận một
hình thức giám sát hoặc kiểm tra tại Cuba”. Quá mệt mỏi, Khrushchev không muốn
sóng gió lại nổi lên trên biển Caribê, ngày hôm sau viết thư trả lời Kennedy,
biểu thị: “Mọi người cần hiểu cho lập trường của các nhà lãnh đạo Cuba. Cuba là
một nước nhỏ nằm ngay bên cạnh một cường quốc như Mỹ. Ngay từ khi cách mạng
Cuba bắt đầu, Mỹ đã không hữu hảo đối với Cuba. Hơn nữa, không ai có thể quên được
Mỹ đã từng một lần xâm lược Cuba”.

Ngày 20/11, trong một cuộc họp báo, Kennedy
tuyên bố: do Liên Xô đồng ý rút máy bay Il-28. Mỹ quyết định dỡ bỏ lệnh phong
toả quân sự đối với Cuba. Trong hai bức thư cuối cùng Kennedy và Khrushchev gửi
cho nhau, người ta đã thấy xuất hiện nhưng cụm từ như: “cảm ơn vì sự thấu
hiểu”, “hài lòng vì thái độ linh hoạt”. Đặc biệt, cuối thư hai nhà lãnh đạo đã
viết: “gửi lời chúc tốt đẹp của tôi và phu nhân của tôi tới phu nhân ngài và
toàn thể thành viên trong gia đình ngài”, chính thức đặt dấu chấm hết cho cuộc
khủng hoảng trên biển Caribê, kéo dài gần một tháng.

Minh
Thành
 (TTXVN)

Similar Posts