Kỷ vật lưu lạc nửa thế kỷ của liệt sĩ Việt

Sau 46 năm được một cựu binh sĩ Mỹ cất giữ, cuốn nhật ký, tấm ảnh chụp hai cô gái, chứng minh thư… của liệt sĩ Vũ Đình Đoàn đã “tìm đường” về với người thân của ông ở Hải Dương, và những kỷ niệm năm nào lại ùa về…

Hình ảnh Kỷ vật lưu lạc nửa thế kỷ của liệt sĩ Việt số 1
Liệt sĩ Vũ Đình Đoàn.


    Trong
số những kỷ vật được trao lại cho gia đình liệt sĩ Đoàn sáng 21/9, gây
ấn tượng hơn cả là cuốn nhật ký nhỏ bằng bàn tay đã sờn mép, ố màu dày
đặc những dòng chữ nhỏ li ti bằng mực đỏ cùng tấm ảnh đen trắng chụp hai
cô gái.

    Từng dòng lưu bút ghi vội vàng lúc hành quân tới địa điểm mới hay những tâm sự khi gặp người quen rồi
chuyện trò, hỏi han của ông Đoàn khiến người thân và bà con hàng xóm ở
thôn Cậy (xã Long Xuyên, Bình Giang, Hải Dương) xúc động khi lần đầu
được nhìn thấy. Qua những dòng chia sẻ ấy, người đọc như được cùng liệt
sĩ Đoàn hành quân, được hòa cùng khí thế đánh giặc hừng hực như vũ bão,
được “nếm” món cơm muối cùng mắm tôm ở Trà Bông (Quảng Ngãi), được như
nhìn thấy người lính ra đi từ thôn Cậy năm nào đang mỉm cười…


    Nhật
ký có đoạn: “Ngày 9/2/1966, khi tôi chạy ra gặp ông bạn Triệu, chồng cô
Tý ở Quảng Ngãi, lòng tôi phấn khởi, bí lại gặp bầu cùng trong một giàn
chiến đấu như nhau rồi tâm sự cuộc hành quân và gian khổ trong đời binh
giải, rồi kể chuyện ăn cháo…”. Đoạn khác đề ngày 1/2/1966 ghi: “Đọc
10 lời thề của quân đội, khí thế hừng hực như vũ bão… quyết diệt 8 máy
bay, 5 xe tăng…”.


    Lần đầu tiên nhìn
thấy di bút cùng những kỷ vật của bố đặt trang trọng trên chiếc khay
trải tấm khăn đỏ, hai người con của liệt sĩ Đoàn là Vũ Thị Tuyến và Vũ
Đình Sơn òa khóc. Vợ chồng ông Đoàn sinh được bốn người con nhưng con
trai cả và út đã qua đời.


    Ngày bố ra
chiến trường (10/5/1965), chị em bà Tuyến vẫn còn quá nhỏ (chị 5-6 tuổi
còn em mới 1 tuổi). Cả hai không còn nhớ mặt bố và chỉ tưởng tượng hình
ảnh của ông qua lời kể của mẹ. Với Tuyến, bố Đoàn rất cưng chiều và hay
bế con gái đi chơi. Giờ đã ngoài 50 tuổi nhưng bà Tuyến vẫn còn nhớ lần
bố mua cho mình chiếc váy đỏ. “Lần ấy, tôi mặc váy rồi vừa nhảy tung
tăng vừa hát. Có mình tôi là con gái nên thấy gì đẹp, bố hay mua cho”,
bà Tuyến kể.


    Trong ký ức của người phụ
nữ này, tuổi thơ của chị em bà lớn lên nhờ hơi ấm từ chiếc áo ấm cũ của
bố để lại. Chiếc áo ủ ấm lần lượt bốn anh em bà Tuyến cho tới khi sờn
rách không mặc được nữa. Trước khi nhập ngũ, vì lo cho vợ con nheo nhóc ở
nhà, ông Đoàn còn tranh thủ lợp lại bếp cho đỡ dột.


    Ngày
ông đi, vợ con không dám ra tiễn vì sợ cảnh bịn rịn, chỉ có bạn bè thân
thiết cùng hoạt động ở xã đến. Trong số những người bạn ấy có hai nữ
dân quân ông Đoàn xem như em gái là Phạm Thị Nhật và Tô Thị Yến. Hai cô
gái ấy chính là nhân vật trong bức ảnh đen trắng cất trong cuốn sổ nhật
ký của liệt sĩ Đoàn được cựu binh sĩ Mỹ Ira Robert Frazure nhặt được sau
đó.


Hình ảnh Kỷ vật lưu lạc nửa thế kỷ của liệt sĩ Việt số 2
Những kỷ vật của liệt sĩ Đoàn được trao cho người thân. Ảnh: Bình Minh.


    Tới
dự buổi lễ trao lại kỷ vật, hai cô dân quân năm nào giờ đã là những bà
lão 70 tuổi. Cả hai ngồi sát bên nhau lặng lẽ hướng ánh mắt lên tấm ảnh
liệt sĩ Đoàn. Nhìn bức ảnh cũ, bà Nhật nhận ra mình mặc áo trắng ngồi
cao hơn cô bạn cùng làng. Ngắm bức ảnh chụp năm mình mới ngoài 20, hai
bà nhìn nhau mỉm cười rồi ôn lại kỷ niệm cũ bằng lối xưng hô thân mật
“mày – tao” như trước đây.


    Bà Yến hiện
sống ở Thái Nguyên và thỉnh thoảng về thăm người thân, bạn bè ở Hải
Dương. Trong ký ức của bà, thời chiến tranh, các cô gái thường chuẩn bị
ảnh để tặng người thân, bạn bè và chỉ những người bạn thân thiết mới
được tặng ảnh. Rồi bà chậm rãi kể: “Thời ấy, tình bạn giữa tôi, bà Nhật
và anh Đoàn thật đẹp và vô tư. Ba anh em như anh em ruột và thường cùng
các dân quân trong xã tập văn nghệ, tuyên truyền rất vui vẻ”.


    Thấy
bà Yến như quên không nhắc tới những lần các anh em đi tuần đêm rồi
cùng hát, cùng đi họp hay vẽ tranh cổ động, tập võ, bà Nhật phải nhắc
bạn. Thời điểm ấy, ông Đoàn là Phó chính trị viên, trong Ban chấp hành
Đoàn xã và Bí thư chi đoàn thôn Cậy còn bà Nhật và Bà Yến là thành viên
trung đội nữ dân quân.


    Bà Nhật cho
biết, để làm kỷ niệm, hai người đã rủ nhau đi bộ từ làng Cậy lên Hải
Dương chụp sẵn 2 bức ảnh chân dung tặng những người bạn thân ra trận.
Ngoài ảnh, theo bà Nhật, các cô gái ở hậu phương hay tự khâu những chiếc
túi nhỏ đựng đồ vật cá nhân hay thêu gối tặng bạn, người thân ra chiến
trường.


    Hôm ông Đoàn nhập ngũ, hai bà
cùng các dân quân khác gánh cơm, thịt lên Sặt gửi tặng 42 người con của
quê hương ra chiến trường. Nhắc tới người anh đã hy sinh ở Quảng Ngãi,
bà Yến không thể quên những kỷ niệm về ông.


    “Hôm
chia tay, tôi và bà Nhật đưa cho anh Đoàn nắm cơm, miếng thịt nhưng anh
ấy không cầm mà chỉ khóc vì nghĩ thương hai mẹ già cùng vợ, con ở nhà.
Lần thi bắn súng trên tỉnh, đã vào bệ bắn mà tôi không bắn được vì rét,
anh Đoàn đã cởi áo rét và đắp cho tôi. Đó là những ký ức luôn ở mãi
trong tôi”, bà Yến hồi tưởng.


Hình ảnh Kỷ vật lưu lạc nửa thế kỷ của liệt sĩ Việt số 3
Hai cô gái trong bức ảnh xưa giờ thành những người bà, người mẹ. Ảnh: Bình Minh.


    Trong
trí nhớ của hai nữ dân quân, ông Đoàn có vóc dáng cao to, tính hòa
đồng. Biết tin ông mất, hai người không khỏi đau xót. 10 năm sau ngày
liệt sĩ Đoàn tử trận, giấy báotử
mới về đến tay gia đình ở Hải Dương. Sau này, ông Vũ Bá Côn, đồng đội
của ông Đoàn có trao lại cho người thân liệt sĩ một quân bài được ông
Đoàn dùng máu ghi lại ngày và địa điểm mình hy sinh.


    Ông
Côn nhớ rõ, chiều 6/3/1966, trước khi lên đồi Chóp Nón chiếm lĩnh trận
địa, ông gặp đồng hương là ông Đoàn đang làm nhiệm vụ cảnh giới ở cổng
làng Tịnh Xuân. “Anh ấy mời tôi mía nhưng tôi không kịp ăn vì đang vội
làm nhiệm vụ. Hai anh em chỉ kịp chào nhau”, ông Côn kể.


    15
phút sau, địch tiến vào làng và tấn công trực tiếp khẩu đội của ông
Đoàn. Từ trên đồi nhìn xuống vị trí vừa gặp đồng hương, ông Côn chỉ còn
nhìn thấy bóng dáng địch đang đổ bộ. Hôm sau, khi địch đã rút khỏi làng,
thi thể của ông Đoàn được những người làm công tác tử sĩ chôn cất. Để
sau này dễ nhận diện, trong mộ của ông Đoàn có đặt đôi dép cao su.


    Sau
này, khi hai người con của liệt sĩ Đoàn đến đồi Chóp Nón tìm mộ bố,
những người già dù không nhớ tên ông Đoàn nhưng vẫn còn nhớ đặc điểm cao
to và quê Hải Dương của người nằm dưới mộ. Suốt nửa tháng tìm hiểu
thông tinvà gặp người chôn, bốc mộ bố, các con của liệt sĩ Đoàn mới tìm được chính xác vị trí mộ.


   
Tuyến nhớ như in những ngày cùng ông Sơn lặn lội vào Quảng Ngãi xác
minh thông tin. “Người chôn và bốc mộ bố tôi từ trong vườn nhà của một
gia đình trên đồi Chóp Nón vào nghĩa trang vẫn còn sống. Họ kể, sau hôm
bị giặc tấn công, xác bố tôi mới được nhặt về chôn cất. Ông nằm trên
khẩu pháo, tay vẫn cầm thước ngắm, ống nhòm”, bà Tuyến nghẹn ngào.


    Theo
người thân của liệt sĩ Đoàn, suốt thời gian họ lưu lại Quảng Ngãi tìm
mộ và cả ngày đưa hài cốt liệt sĩ Đoàn về quê hương, trời đổ mưa tầm tã.
Hàng ngày, chị em bà Tuyến đi lại quãng đường 17 km từ chỗ ở trọ vào
tới nơi đặt mộ bố.


    Lúc còn sống, bà
Nguyễn Thị Phượng, vợ liệt sĩ Vũ Đình Đoàn, có ước nguyện đưa hài cốt
của chồng về nghĩa trang quê nhà. Trước khi mất, biết tin Đại sứ quán Mỹ
sẽ trao lại những kỷ vật chiến trường của ông Đoàn được cựu binh Mỹ cất
giữ suốt hơn 40 năm qua, bà Phượng ngày đêm mong ngóng. Do tuổi cao và
bệnh tật, bà Phượng đã qua đời ít ngày trước lễ trao lại kỷ vật của
chồng.

<Theo Express>

Similar Posts