Người gom nhặt trầm tích văn hóa

Chúng tôi theo con đường Hồ Chí Minh chạy dài len lỏi giữa bạt ngàn cao su để lên với vùng đất xã Phú Định (huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình)- nơi có ông giáo làng gần 30 năm cần mẫn “gom nhặt” hơn 50 hiện vật đồ đá cổ quý hiếm của người Việt cổ trên chính mảnh đất quê hương. Bộ sưu tập làm ngỡ ngàng giới nghiên cứu khảo cổ học về một vùng đất giàu trầm tích văn hóa. Ông chính là thầy giáo Lê Quốc Tường, giáo viên lịch sử trường THCS Phú Định, huyện Bố Trạch (tỉnh Quảng Bình).



Thầy Lê Quốc Tường đang giới thiệu về 
một chiếc rìu đá cổ có vai hình đuôi cá, 
làm bằng chất liệu đá cẩm thạch

Bén duyên với đồ đá cổ 

Trong căn nhà nhỏ, thầy giáo Lê Quốc Tường nhớ lại, năm 1985, sau tiếng trống khai trường rộn rã, thầy được phân công dạy môn lịch sử. Ngày đó, do điều kiện của nhà trường còn nhiều khó khăn nên đồ dùng dạy học hầu như chưa có. Vì vậy, sau những giờ lên lớp, thầy tranh thủ đi tìm kiếm những tư liệu, tranh ảnh, các hiện vật liên quan nhằm phục vụ cho bài giảng lịch sử. Thật tình cờ, trong một lần đến thăm học trò ốm, ông thấy người cha đang cặm cụi mài viên đá. Ông tiến lại gần thì được người cha cho biết đây là lưỡi tầm sét của thiên lôi cắm xuống đất Phú Định nên mài vật này hòa nước uống có thể chữa đau bụng… 

Nhìn kỹ hình viên đá, ông Tường liên tưởng có điều gì đó giống với rìu đá của người Việt cổ. Ông ngỏ ý muốn mượn viên đá về để tìm hiểu, đối chiếu với các tư liệu. Bằng những kiến thức lịch sử, ông Tường khẳng định đây đúng là rìu đá của người Việt cổ. Ngày hôm sau, trong giờ lên lớp, thầy Tường đã giải thích cho học sinh tác hại của việc chữa bệnh theo cách phản khoa học, đồng thời phát động phong trào “Chúng em làm khảo cổ học”, “Nhân dân làm khảo cổ học” nhằm vận động học sinh, phụ huynh tìm kiếm, thu thập các hiện vật bằng đá cổ. Kết quả thật bất ngờ, chỉ sau một thời gian ngắn, nhiều mẫu hiện vật rìu đá cổ được các em phát hiện, tìm thấy từ lòng hồ Cỏ Đắng, khe suối hay những lần đi chăn trâu bên đồi. 

Thầy Tường cho biết, gần 30 năm gắn bó với nghề dạy học cũng là ngần ấy thời gian thầy theo đuổi, đam mê với công việc tìm kiếm, sưu tầm hiện vật đồ đá cổ. Tính đến nay, bộ sưu tập đá cổ của thầy đã có trên 50 hiện vật. Ngoài những hiện vật tặng cho các thầy cô giáo trong trường và người thân quen làm kỷ niệm, thầy Tưởng chỉ giữ lại 36 hiện vật, trong đó chủ yếu là các loại rìu đá. Thầy Tường cho biết thêm, năm 2002, qua hoạt động “Chúng em làm khảo cổ học”, các học trò của thầy đã tìm thấy tới 22 hiện vật đồ đá cổ ở các thôn trong xã.

Hiện tại, những hiện vật rìu cổ được thầy Tường trân trọng lưu giữ cẩn thận. Thầy sắp xếp, phân loại rìu vai ngang, rìu vai xuôi, lưỡi cuốc, bôn, mảnh tước thành từng hộp để dùng dạy học. Vì vậy, không chỉ riêng những giờ dạy sử, những tiết ngoại khóa trong chương trình, qua các hiện vật, thầy Tường thổi vào đó niềm đam mê, tự hào của quê hương cho các em học sinh. 



Những hộp đựng rìu đá cổ được 
thầy Tường sắp xếp, phân loại dùng cho việc dạy học

Địa chỉ ẩn chứa nhiều giá trị khoa học

Đối với thầy Lê Quốc Tường, “sau gần 30 năm sưu tầm, tìm kiếm đồ đá cổ giá trị của những hiện vật này không phải ở số lượng nhiều hay ít mà chính là sự đa dạng, phong phú về chủng loại, hình thức, mẫu mã, chất liệu đá. Đây là cơ sở cực kỳ quan trọng để các nhà nghiên cứu có thể tiếp cận, tìm hiểu và có những lý giải sâu hơn về dấu tích của người Việt cổ ở vùng đất Phú Định này”, thầy Tường chia sẻ.

Chúng tôi hỏi thầy vì sao vùng đất này lại phát hiện nhiều hiện vật đồ đá cổ? Theo thầy Tường thì Phú Định là vùng đất khá đặc biệt, với địa hình nhiều khe suối, hang đá, cây cối rậm rạp, là vùng đất thích hợp để người nguyên thuỷ di cư, cư trú tạm thời. Và do đó, đã diễn ra sự trao đổi công cụ sản xuất giữa các nhóm người với nhau. Qua sưu tầm hiện vật, với kinh nghiệm lịch sử, thầy Tường nhận định: “Những di chỉ của các nền văn hóa được phân bố theo hình cánh cung từ huyện Minh Hóa, Tuyên Hóa về Khương Hà, Phú Định (huyện Bố Trạch) xuống tận Bàu Tró (Đồng Hới)”.

Theo nhận xét của bà Trần Thị Diệu Hồng, Trưởng phòng nghiệp vụ Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Bình thì bộ sưu tầm hiện vật đồ đá cổ của thầy Lê Quốc Tường thuộc giai đoạn đầu của nền văn hóa Hòa Bình kéo dài đến hậu kỳ đồ đá mới văn hóa Bàu Tró có niên đại khoảng 12.000 năm đến 4.000 năm trước công nguyên. Bộ sưu tập gồm các mẫu vật như: mảnh tước, bôn đá, lưỡi cuốc, lưỡi rìu, phác vật rìu đá – là những công cụ mà người nguyên thủy chế tạo sử dụng trong lao động, sản xuất. Chất liệu được sử dụng khá phong phú từ những lưỡi rìu bằng đá cuội ghè đẽo một mặt đến các mẫu rìu vai xuôi, vai vuông được mài toàn thân. Đặc biệt, còn có một mẫu rìu một bên vai vuông, một bên vai cắt hình đuôi cá, chất liệu đá cẩm thạch – là hiện vật độc đáo, duy nhất ở vùng đất Phú Định này.

Những hiện vật đồ đá cổ được phát hiện tại vùng đất Phú Định và những giá trị khoa học to lớn của nó mà thầy Lê Quốc Tường đã mất gần 30 năm “gom nhặt” đã đánh dấu địa danh Phú Định trở thành một địa chỉ mới trên bản đồ khảo cổ học của tỉnh Quảng Bình. Vừa qua, thầy Lê Quốc Tường đã tặng Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Bình 28 hiện vật trong bộ sưu tập đồ đá cổ của mình.


Theo Đại đoàn kết

Similar Posts