Tà Thiết một thời hoa và lửa

Tà Thiết là tên phum sóc của người dân tộc Khmer, cũng là tên chiến khu cuối cùng ở miền Nam trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ (8/2/1973). Đã được xếp hạng di tích quốc gia nằm tại xã Lộc Thịnh, huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước cách biên giới Campuchia 5km. Nơi đây vừa là tổng hành dinh của Quân ủy và Bộ Tư lệnh miền, vừa là nơi của Ban liên hiệp Quân sự 4 bên hội họp sau Hiệp định Paris năm 1973. Trải qua 40 năm, đời sống bà con Khmer Tà Thiết thay da đổi thịt và chiến khu xưa trở thành địa chỉ đỏ ở vùng biên giới xa xôi.

Đêm
không ngủ

Đi xe máy hơn nửa ngày đường, chúng tôi đến sóc
Tà Thiết vào lúc 4 giờ chiều nên hỏi nhà trưởng thôn tìm nơi nghỉ lại, và cũng
thật may mắn nhà ông có vườn điều khép tán nên xin mắc võng ngủ qua đêm. Cả sáu
tiếng đồng hồ chạy xe, vừa đói lại vừa mệt, tôi và Lâm Nghi (người bạn Khmer
dẫn đường) nằm nhoài trên chiếc võng dù ngắm nhìn buổi chiều biên giới. Hoàng
hôn ở khu dân cư biên thùy thật đẹp. Trên con đường nhựa phẳng lỳ, những đàn
trâu, đàn bò no cỏ ngật ngưỡng đi về, tiếng cười nói, tiếng xe máy và tiếng loa
chiều vọng lại từ xa tạo thành một bức tranh quê êm ả, yên bình. Qua rồi một
thời gian khổ của một tộc người sống du canh du cư kiếm ăn từng bữa. Cuộc sống
của những hộ dân Khmer bảo vệ  Quân Ủy và Bộ Tư lệnh miền gian khổ ngày
nào trong kháng chiến ở biên cương đến nay đã từng ngày thay đổi.


Niềm
vui Tà Thiết.

Hơn 9 giờ đêm. Chúng tôi và hai vợ chồng ông Lâm
Vi trưởng ấp mắc võng trước sân nhà râm ran kể chuyện một thời khôn khó. Ông ấp
trưởng 45 tuổi, người dân tộc Khmer sinh ra và lớn lên tại đây cho biết Tà
Thiết là tên của một ông già làng, ngày xưa gọi là sóc nằm sâu trong rừng cách
đây 2km. Năm 2002, Quân khu 7 mở đường để khôi phục lại di tích nên dời hết 62
hộ đến đây thành lập ấp mới theo tiêu chí nông thôn điện, đường, trường, trạm.
Vào năm ấy mỗi hộ được Nhà nước tặng cho 1 ngôi nhà tình nghĩa (trị giá mỗi căn
18 triệu) và 3 mẫu rẫy để trồng tỉa kiếm ăn từ mảnh đất của mình. Ngày đầu tiên
nhận được căn hộ, bà con nằm trong nhà xây mắt lao láo nhìn lên tường gạch thơm
mùi sơn mới cứ ngỡ trong mơ. Già làng Lâm Um, Lâm Vé đêm đêm thường dặn dò con
cháu “Lúc chiến tranh mình giúp cách mạng, bây giờ được Nhà nước trả ơn. Làm
người phải biết ơn nghĩa để sống không được như con heo con gấu trong rừng…”.

Đến khi hết chuyện, ông trưởng ấp rụt rè nhờ tôi
một việc: Năm 1972 cả nhà của ông bị trúng 1 quả bom chết hết. Riêng mẹ còn
sống trong lúc mang thai ông, vì vậy bây giờ không còn họ hàng. Ông có người
bác ruột tên là Lâm Sơn, hiện nay đã chết nếu sống khoảng 70 tuổi, có vợ người
Khor tên là Kaloi, nghe nói ở Bảo Lộc, Lâm Đồng. Lâm Vi muốn đi tìm nhưng không
biết đường nhờ tôi giúp đỡ, hoặc đăng tin tìm người thân trên báo, may ra anh
em con chú bác còn có cơ hội gặp nhau. Có lẽ mủi lòng về sự cô đơn và mất mát
của đời người, Lâm Vi thút thít khóc. Chị Thúy vợ anh, cúi gầm xuống trong khắc
khoải như muốn chia sẻ nỗi đau của chồng mình. Nhìn người đàn ông trên 40 tuổi
sụt sùi, tôi phải quay mặt đi và hứa với ông khi nào có dịp về Bảo Lộc tôi sẽ
liên hệ với Công an hoặc các già làng để nhờ tìm giúp. Tại Tà Thiết cũng như
các vùng ven biên giới bây giờ, chiến tranh đã lùi vào dĩ vãng, nhưng đâu đó
vẫn chưa tìm được người thân. Đối với người Việt, ai không có bà con là một sự
thiệt thòi lớn, vì chỉ có người cùng huyết thống mới có thể trút được nỗi lòng,
giúp nhau trong khốn khó, còn với người ngoài dù nói cười vui vẻ, tay bắt mặt
mừng nhưng gần như chỉ là đối tác. Quê hương và dòng tộc chính là hình ảnh
thực, tình yêu đất nước bao giờ cũng được bắt đầu từ dòng họ trong nhà.


Gia
đình Lâm Vi và nhà tình nghĩa.

Cả đêm tôi cứ trằn trọc, trở mình sột soạt trong
chiếc võng dù. Hình ảnh những giọt nước mắt trăn trở của vợ chồng ông Ấp trưởng
Lâm Vi cứ xoáy vào tâm thức, và cũng rút ra được một điều là trong cõi người ta
dù giàu sang hoặc đầy quyền lực nhưng không có anh em, bạn bè đến lúc về chiều
mới nhận ra sự cô đơn ghẻ lạnh. Vì cuộc đời này không phải có tiền hoặc có
quyền là có tất cả.

Thủ
đô gió ngàn một thời hoa và lửa

Trong lịch sử kháng chiến chống ngoại xâm cận
đại, quân đội ta đã lập nhiều căn cứ Cách mạng, nhưng tại Tà Thiết là cứ điểm
cuối cùng ở chiến trường B2. Ngày 7/4/1972 Lộc Ninh được giải phóng, đến ngày 8
tháng 2 năm 1973, Quân ủy và Bộ Tư lệnh miền từ sóc Con Trăng, Tây Ninh dời về
khu này nhằm rút ngắn cự ly lãnh đạo, chỉ đạo tác chiến. Căn cứ Tà Thiết ở rừng
Lộc Ninh, một thời được mệnh danh là Thủ đô của Chính phủ Cách mạng Lâm thời
rộng đến 1.200ha. Hiện nay, chiến khu này đã được xếp hạng di tích quốc gia và
khánh thành vào ngày 20/4/1995 gồm: Nhà trưng bày, nhà làm việc của Chính ủy
Phạm Hùng, Thượng tướng Trần Văn Trà, Tướng Lê Đức Anh và Nữ Tướng Nguyễn Thị
Định.

Điều đáng ngạc nhiên là khu trung tâm chỉ huy ở
sát nách sân bay Lộc Ninh của chế độ cũ nhưng vẫn đảm bảo bí mật đến ngày thống
nhất đất nước. Các ngôi nhà trên được làm theo kiểu bán âm với giao thông hào
kiên cố, riêng nhà Tướng Trà ở chung với 10 hộ dân của sóc Tà Thiết được thiết
kế như cư dân bản địa. Chúng tôi vào nhà tưởng niệm của các vị lãnh đạo để thắp
hương, vào hội trường của Bộ Tư lệnh ngồi họp… Điều đặc biệt các mái nhà ở
đây đều lợp bằng lá Trung Quân, một loại lá có hình thù như lá mít, nhưng không
bị mục khi ướt, không bị cong khi khô và để có một ngôi nhà phải cần tới hàng
vạn chiếc. Theo các phi công thời chiến cho biết nhà lợp bằng loại lá đặc chủng
này là cách ngụy trang tốt nhất, vì từ trên máy bay nhìn xuống không khác gì
một đám lá rụng.


Hội
trường Bộ chỉ huy miền.

Chúng tôi đến thăm nơi làm việc của Tướng Nguyễn
Thị Định, Phó Tư lệnh miền. Cả 4 anh em, người ở miền xuôi cũng như người Khmer
biên giới chẳng ai bảo ai đều đốt nhang ngã mũ cúi đầu trước vị nữ tướng. Trong
khói hương nghi ngút lặng lẻ tỏa lên, tôi nhìn thấy hình ảnh Cô Ba (tên thân
mật của Tướng Định), với đôi mắt  hiền từ và gương mặt phúc hậu, cả một
cuộc đời cầm súng. Thời con gái, sau khi chít vành tang trắng vĩnh biệt người
chồng, người đồng chí của mình, gửi lại con thơ vào bưng biền kháng chiến. Khi
nước nhà thống nhất được Đảng và chính phủ giao nhiều chức vụ quan trọng, đến
lúc về hưu vẫn giữ tấm lòng nhân ái, rộng lượng, chan hòa với mọi người. Sau
ngày Cô Ba mất, nhân dân Bến Tre đúc tượng, lập đền thờ và ở tận đất kinh kỳ
Thăng Long, bà con Hà Tây đã rước bát hương của Cô về thờ tại đền Hai Bà Trưng
như là sự kế thừa tổ tiên ta đánh giặc của các nữ tướng Việt Nam.

Nhóm chúng tôi lặng lẽ men theo con đường bê
tông nhỏ len lỏi trong rừng, nghe những người đã đến đây kể rằng rừng Tà Thiết
dường như có điều gì bí ẩn. Vào đầu thập niên 60 đoàn quân khai thác gỗ của bà
Trần Lệ Xuân khi đến khu rừng này nhiều xe bị chết máy, người bị ớn lạnh nên
quá sợ hãi buộc phải quay về.

Năm 1979 quân Khmer Đỏ vượt qua biên giới đến
đây cũng phải rút lui. Có người còn thêu dệt rằng rừng ở đây dường như có bàn
tay vô hình chụp xuống đầu làm cho bộ nhớ của mình hỗn loạn. Thực tình, chúng
tôi không biết thực hư thế nào nhưng cảm thấy ấm lòng vì hồn thiêng sông núi
cũng có thể thay thế súng đạn trong việc gìn giữ tấc đất của cha ông và cũng
không cảm thấy “ấm đầu” bởi bên cạnh mình còn có vong hồn các anh hùng liệt sĩ
năm xưa bảo vệ. Đứng từ các bụi tre rừng chiều, nhìn xuyên qua kẻ lá mơ hồ thấy
những hình ảnh các chú các anh quân giải phóng đầu đội mũ tai bèo, vai mang
tiểu liên AK 47, choàng trên lưng tấm vải dù đang nhìn chúng tôi vui vẻ vẫy tay
chào. Văng vẳng đâu đây tiếng chim tu hú vọng về như người xưa đang réo gọi
hay  nhắc nhở bạn bè anh em về thăm đồng đội ngày nào.

Rời khu di tích trong tiếng ve mùa hè rỉ rả trên
cây bằng lăng khô mất ngọn, đứng chổng lên trời như chiếc cột san hô khổng lồ
dưới lòng biển cả. Xe chúng tôi đã chạy về xuôi, nhưng trong tâm thức vẫn ngậm
ngùi khi tưởng tượng những di ảnh của các vị tướng một thời oanh liệt đang ở
lại giữa rừng, nhất là đêm về hay những lúc mưa dầm rả rích ở vùng biên giới.
Nhưng suy cho cùng, đó chỉ là khu tưởng niệm để thế hệ sau biết về một địa chỉ
đỏ, thấy được chứng tích của tiền nhân, để cùng nhau giữ nước, giữ nhà và ghi
nhớ công lao những người đã ngã xuống trong cuộc chiến tranh vệ quốc.

Trần
Đại – Tất Trung
(CAND)

Similar Posts