Tài sản quý giá của lão nghệ sĩ Trần Hạnh là những kỷ niệm cuộc đời

Ở tuổi gần đất xa trời, tài sản quý giá của người nghệ sĩ già Trần Hạnh không phải nhà lầu xe hơi mà chính là những kỷ niệm đọng lại trong lòng qua những bộ phim ông đã cống hiến.

Tôi
đến gặp Nghệ sĩ điện ảnh Trần Hạnh trong một ngày cuối thu, cơn mưa phùn cùng gió
lạnh của mùa thu làm cho con ngõ ngoằn nghèo vào nhà nghệ sĩ thêm hiu
quạnh, dừng xe trước căn nhà 4 tầng khang trang nằm gần cuối ngõ, nghệ
sĩ Trần Hạnh mở cửa đón tôi bằng một nụ cười thân thiện.

Bước vào nhà tôi thấy bác đang cắt mướp và rau mồng tơi để chuẩn bị cho
bữa cơm chiều. Nhìn thấy tôi, bác ái ngại: “Bác không mấy hẹn nhà báo
đến nhà vì nhà cửa như này đây. Trông bên ngoài có vẻ hoành tráng 4,5
tầng nhưng vào trong mới thấy chật, khốn khổ như thế nào”.

Rồi bác lại tất bật trong công việc bếp núc của mình, nhìn người nghệ sĩ
già đang ở cái tuổi 84 vất vả luộc rau làm tôi thấy e ngại, tôi đề
nghị giúp đỡ thì bác từ chối. Bác cười “Thôi, bác làm quen rồi, cứ ngồi
đấy chờ tôi một tý sẽ xong ngay”

NSƯT Trần Hạnh, khổ cực, cô đơn 

Khi tôi đến, trong bộ quần áo màu nâu sòng đã cũ, người nghệ sĩ già ấy đang cặm cụi nhặt rau cho bữa cơm chiều

Để xua đi cảm giác bối rối đang bao trùm lên căn phòng bếp khoảng 15 mét
vuông, tôi lấy cây thuốc vừa mua ra biếu bác, cầm cây thuốc bác gật
gù: “Đúng thứ bố thích? Ngồi xuống đi ta nói chuyện nào, đấy là chỗ của
thằng con áp út, rõ khổ cách đây 20 năm nó bị tai nạn giờ không được
bình thường cho lắm, nên nhà cửa hơi bừa bộn, có mỗi bố và nó ở đây hai
người chăm sóc lẫn nhau. Bố chẳng tiếp khách ở đây bao giờ cả, phòng bố
ở trên kia cơ, nhưng thôi ngồi đây cũng được”.

Nghệ sĩ Trần Hạnh nói tiếp: “Bình thường bác vẫn tự chạy xe máy đi đóng
phim. Ngày nào không đóng phim thì ở nhà, nấu cơm hai bữa, ăn xong lại
rửa bát cho con trai áp út. Mọi khi bác vẫn đi chợ nhưng dạo này con
dâu lại nhất định giành lấy. Nó bảo tiện nhưng bác biết nó không muốn
để bác phải trả tiền.

Nếu không đi đóng phim, bác vẫn có lương hưu, khoảng gần 3 triệu, cũng
đủ ăn. Giờ ngoài việc nấu ăn thì bác lại mang kịch bản ngày trước từng
đóng mang ra đọc lại coi như là một cách để mình nhớ lại những kỷ niệm
đã qua. Cũng chẳng mấy khi bác đi chơi với bạn bè vì mỗi người đều có
gia đình công việc riêng. Bác cũng chẳng muốn ảnh hưởng đến cuộc sống
của người ta.

Gần đây, bác chẳng đóng phim gì. Không phải bác nghỉ mà người ta không
gọi đi nữa, chứ bác cũng thích làm lắm. Với cả, vui là một chuyện, còn
có tiền nữa”.

 

NSƯT Trần Hạnh, khổ cực, cô đơn

Những đồ dùng cũ kĩ trong căn bếp của người nghệ sĩ già

Bác nói: “Ngày trước, bác ở 50 ngõ Phát Lộc, phố cổ đấy nhưng cũng nghèo
lắm. Bà nội bác phải nuôi đến 11 người con, nhà chật đến mức độ phải
bán đi mà. Sau đó, bác chuyển về Hàng Tre xong rồi Nguyễn Hữu Huân. Thấy
bác lang thang nhiều quá nên Sở văn hóa cấp cho một cái nhà ở Hàng Bồ
nhưng gia đình đông quá nên chuyển về đây. Bác làm gì có tiền đâu, nhà
này mua bằng tiền của vợ đấy chứ. Đóng phim cả đời làm gì mua nổi một
cái nhà”.

 

NSƯT Trần Hạnh, khổ cực, cô đơn

Cái nghề diễn đến với ông như một duyên phận đã định

“Bác làm nghề đóng giày ở Tràng Tiền từ năm 16 tuổi. Ngày làm giày, tối
đi sinh hoạt đoàn kịch thanh niên. Năm ấy sân khấu kịch của thành đoàn
thanh niên Hà Nội sinh hoạt ở hồ Thuyền Quang bây giờ. Đáng lẽ ban ngày
đi làm mệt, tối phải nghỉ nhưng bác cứ sinh hoạt đến 11, 12 giờ đêm.
Cái nghề diễn này nó đến với bác từ đấy.”.

“Năm 1959, bác vào đoàn kịch Hà Nội nhưng đến 1961, sau khi nhận được
huy chương mới được biên chế. Thời ấy, bác định đi học để được đào tạo
bài bản khi nghe tin trường Sân khấu mở khóa đào tạo chính quy đầu tiên.
Nhưng một người bạn của bác lúc đó đã khuyên: ‘Thôi, bây giờ mày học
làm gì, học cũng phải ra làm, để tao giới thiệu mày về đoàn kịch Hà
Nội’. Năm ấy bác đã một vợ ba con rồi. Lương hồi đó bác được lương bậc
hai, khoảng 36 đồng. Hồi ấy 36 đồng to lắm, nước bây giờ hai nghìn một
chén chứ ngày xưa có hai xu thôi. Nhưng thật ra thì cũng đủ ăn thôi, vợ
với ba con cơ mà”.

“Bác có hai vai được nhiều huy chương vàng nhất, đó là vai Nguyễn Trãi
trong vở Lam Sơn Thụ Nghĩa. Chỉ tiếc là những năm đó tốn tiền quá nên
người ta không quay phim lại. Vở thứ hai là vở Tiếng gọi.

Năm ấy người ta chỉ tập kịch thôi, họa hoằn lắm một năm mới có 1 đến 2 bộ phim”.

NSƯT Trần Hạnh, khổ cực, cô đơn

Nhiệt tình với nghề nên đôi lúc người nghệ sĩ này cũng xao nhãng chuyện
nhà cửa. “Vợ bác cũng hay cằn nhằn: ‘Anh chỉ thích các cô ở ngoài thôi,
em ở nhà anh cũng chẳng cần’. Những lúc như thế, bác cũng chỉ biết
nói: ‘Nghề nghiệp mà, biết làm thế nào được, em cố gắng’. Nhưng bà ấy
ghen kinh lắm.

Bác nhớ trong vở Lam sơn tụ nghĩa, bác có đóng một cảnh với cô Lưu Nga –
mẹ của Bằng Kiều – trong vai cô lái đò. Suốt vở kịch không có một đoạn
tình cảm nào thế mà bà nhà bác cầm con dao lên phía cánh gà, nhất định
không cho mở màn. May quá lúc đó có nhà bà cô ở gần, mấy bà cô mới
chạy sang thuyết phục, nói mãi bà mới chịu về”, ông bật cười khi nhớ
lại chuyện quá khứ”.

“Bác đóng phim từ khi về hưu, năm 1989, sau khi rời khỏi đoàn kịch Hà
Nội. Một, hai phim đầu người ta thấy đóng được, thế là trở nên đắt giá.
Thời ấy, bác nhận được lời mời liên tục, vậy mà giờ ít được mời đi đóng
phim rồi. Đôi khi cũng thấy buồn, đi quen rồi giờ toàn bó chân ở nhà,
giờ mỗi lần có người mới đi đóng phim là vui lắm, có khi vui quá cả đêm
không ngủ được ý”.

“Đóng phim và đóng kịch có rất nhiều thứ khác nhau. Trước ống kính cũng
không ngại lắm, trước khán giả mới sợ. Từ móng chân đến sợi tóc đều lọt
vào mắt khán giả nên những sai sót là điều không thể cho phép”.

“Nhưng đóng phim khổ lắm, nhiều ngày nắng nóng mà bác cứ phải ra mặt
nhựa đường, đứng hàng tiếng đồng hồ. Bác còn nhớ khi quay một phim ở
Thái Bình. Lúc đó đoàn làm phim tập trung khoảng 20 nông dân, ông bà nào
cũng mang nón đi. Khi đạo diễn hô mở nón ra, thế là 20 người nông dân
liền trả lại tiền và đi về. Họ bảo: ‘Chúng tôi đi làm phải có nón,
không đội nón như này chúng tôi ốm ra thì sao, ai sẽ chịu trách nhiệm’.
Thế là họ bỏ về hết. làm cả đoàn phim cứ ngơ ngác nhìn nhau không biết
phải làm thế nào, đấy người nông dân còn sợ nắng ấy thế mà bác cứ đầu
trần đứng hàng giờ quay cũng không thấy xi nhê gì cả.

Còn có một bộ phim nói về người Mường ở Hòa Bình. Lúc ấy, trời rét lắm.
Đạo diễn trẻ mặc đến hai cái áo khoác vẫn còn run, thế mà bác phải cởi
áo ra, đã thế lại còn tưới nước để thay mưa. May quá lúc đóng phim,
mình nhập tâm vào vai diễn nên không cảm thấy rét. Khi phim đóng máy
mới cảm nhận được. Đó, đóng phim vất vả thì không thấy đau ốm gì, thế
mà hôm qua, trời chỉ vừa nắng một chút thôi, bác đi ra đường về đã bị
cảm ngay”.

“Vai nông dân đầu tiên bác chẳng biết gì cả. Là trai phố cổ mà nên bác
có biết làm gì đâu. Nhưng nhờ đóng phim mới biết được nhiều chuyện, từ
gặt lúa, đi cày, đi cấy cho đến tát nước bằng cả gầu đai và gầu sòng,
bác đều làm được, bác làm việc như nông dân, đến độ mà người dân ở đó
cũng phải nói: ‘Ông này mà khoác áo nông dân về làng, chẳng ai biết ông
là diễn viên'”.

Bao nhiêu khổ cực trong cuộc sống nhưng ông vẫn giữ được niềm tin và cảm thấy mãn nguyện với cuộc sống mình đã có

Khổ cực là thế nhưng caste đóng phim lại chẳng được bao nhiêu. Đôi khi
người nghệ sĩ này cũng nhận được cái nhíu mày từ vợ nhưng vì yêu nghề,
ông cũng đành nhắm mắt bước tiếp.

“Bây giờ còn khá chứ ngày ấy đi làm được bao nhiêu đâu. Làm một bộ phim
nhựa dài cũng chỉ được mấy trăm thôi, có khi chỉ được mấy chục. Bao
nhiêu người người ta can, bảo đi tìm nghề khác mà làm nhưng bác toàn
bảo: ‘Chính cái nghề này nó buộc chân tôi, không phải tại tôi. Nghề này
nó cuốn rũ tôi đấy chứ”.

“Mỗi lần nghe vợ khuyên thôi đừng đóng phim nữa, đi về làm việc khác để
nuôi con, bác cũng suy nghĩ, đắn đo nhiều chứ. Mình thương vợ thương
con nhưng cũng yêu nghề lắm. Với cả, bác luôn nhớ câu: ‘Công tác thì
trông lên, sinh hoạt thì phải nhìn xuống’.

Có phim bác được đóng vai chính hẳn hoi như “Chiếc bình tiền kiếp”, hơn
một tháng trời ở Hưng Yên, thế mà caste được có 600 nghìn. Cách đây 2,3
năm, khi bác làm “Vệt nắng cuối trời” lại được trả đến bốn mươi mấy
triệu. Từ khi đi diễn cho đến bây giờ, đó là caste cao nhất bác nhận
được. Hai năm trở lại đây mới xuất hiện các hãng phim tư nhân, diễn viên
mới được kha khá, chứ ngày xưa cực lắm, cỡ như Chánh Tín cũng có gì
đâu. Người nào có hậu phương vững chắc thì mới khá được. Nghề làm phim
ảnh, bác cho người trẻ có chạy ba show một ngày đi chăng nữa cũng không
đủ tiền mua ô tô”.

NSƯT Trần Hạnh, khổ cực, cô đơn

Có lẽ khán giả sẽ khó có thể quên được nụ cười này của ông

NSƯT Trần Hạnh là vậy, dù cuộc sống khó khăn, dù cũng phải nâng lên đặt
xuống vì đồng tiền nhưng nếu bắt buộc phải chọn lựa, ông luôn hết mình
vì nghệ thuật.

“Bác nhớ cách đây hai năm, có lần đi đóng phim về khuya, trời mưa trơn
trượt nên tôi bị ngã lăn ra đường và ngất luôn. May có một cậu ở trong
làng nhìn thấy nên mới gọi người nhà ra. Lúc ấy taxi đưa bác đến bệnh
viện Xanh-pôn, bác sĩ bảo là gãy xương. Trẻ thì nối nhưng già rồi thì
chịu xấu một chút cũng được, nên bây giờ vai bác bị lệch. Thế mà ngày
hôm sau bác vẫn phải nhịn đau để đến phim trường để tiếp tục những cảnh
quay còn dang dở, cũng đành chịu thôi, biết làm sao được, mình đau
nhưng đâu thể nào để cả đoàn làm phim chờ mình được”.

“Ngày xưa người ta tâm huyết hơn, bây giờ thì vì tiền hơn. Người ta cứ
thấy phim nào được tài trợ kha khá thì cứ xô vào làm. Khi bác nhận kịch
bản, bác biết cái gì làm được, cái gì không. Nếu có vấn đề, bác cũng
chỉ biết nhắc đạo diễn. Nhưng đôi khi vì tiền cũng phải nén xuống mà
làm thôi, nuốt nước mắt thôi. Có những phim bác không thích một chút
nào”.

Thế nhưng, khi thấy nhắc đến những nhận xét không mấy tích cực dành cho
lớp diễn viên trẻ thời bấy giờ, ông lập tức xua tay: “Nhiều người cứ
chê trách, nhiều khán giả cứ nói rằng họ thích xem phim của các bác hơn
phim của những diễn viên trẻ. Bác cũng trả lời luôn là cái gì cũng cần
phải có thời gian. Ngày xưa các bác cũng vậy thôi. Thêm nữa là bây giờ
thị trường phim ảnh bây giờ rất rộng rãi. Nếu so sánh với phim của các
nước, phim Việt cũng chưa ăn thua gì”.

Suốt nhiều năm lăn lộn với nghề, cất cho mình bao nhiêu vai diễn ấn
tượng nhưng thứ mà người nghệ sĩ ấy cảm thấy hài lòng nhất chính là tình
cảm của khán giả.

“Đến bây giờ người ta vẫn thích bác, bác ra đường cứ phải đội mũ sùm sụp
để ngồi lê la quán xá. Bác đi ăn, ‘bị’ người ta không lấy tiền nhiều
rồi nên rút kinh nghiệm, đến quán toàn phải trả tiền trước, ăn xôi cũng
thế, ăn phở cũng thế. Người ta toàn bảo bác: ‘Ông này cứ như bao cấp
ấy'”.
 
Câu chuyện của chúng tôi kết thúc khi điếu thuốc thứ 6 cháy được một
nửa, khi tôi ngỏ lời muốn ông cho xem lại những bài báo đã viết về ông
trước đó và nhận được câu trả lời: “Tôi không giữ lại tờ báo nào viết về
mình cả, kỷ niệm trong lòng người ta rồi kia mà”.

NSƯT Trần Hạnh, khổ cực, cô đơn

Trông bên ngoài căn nhà 4 tầng có vẻ khang trang nhưng bên trong thì khó
có thể tưởng tượng ra được. Hôm nay là ngày ông lĩnh lương hưu

NSƯT Trần Hạnh, khổ cực, cô đơn

Với số tiền gần 3 triệu ít ỏi nhưng ông vẫn có thể trang trải được cuộc sống thường ngày

Theo Tri thức trẻ

Similar Posts