Tiết lộ bản kế hoạch xây dựng “nhà nước” của IS

Một số tài liệu vừa được tiết lộ cho thấy Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) đã vạch kế hoạch để xây dựng một thực thể nhà nước tự chủ với bộ máy điều hành bài bản như các nhà nước trên thế giới, trên địa bàn khu vực chiếm đóng của Iraq và Syria.

Tổ chức hành chính là ưu tiên số 1

Bản kế hoạch cùng với 340 tài liệu nội bộ của IS đã lọt vào tay
một doanh nhân làm ăn với IS, người này sau đó đưa chúng lên mạng xã hội
Facebook, và đã được một nhà nghiên cứu người Anh tên là Aymenn
al-Tamimi tìm thấy và cung cấp cho tờ The Guardian. Ông al-Tamimi đã
theo dõi và thu thập các tài liệu này trong thời gian một năm qua.

Bản kế hoạch thành lập nhà nước của IS.

Theo tờ The Guardian, bản kế hoạch của IS cùng các tài liệu khác
được soạn thảo trong khoảng thời gian từ tháng 6-2014, tức ngay sau khi
thủ lĩnh IS Abu Bakr al-Baghdadi tuyên bố việc thành lập Đế chế Hồi giáo
(Caliphate), và hoàn tất vào khoảng tháng 10-2014. Tác giả của nó được
cho là một người tên là Abu Abdullah, người Ai Cập. Bản kế hoạch đã đặt
ra một học thuyết về hoạt động điều hành nhà nước, là một loại “cẩm
nang” chi tiết về hoạt động công vụ. Mỗi trang của bản kế hoạch đều được
trang trí hình một thanh gươm đen, và trang cuối của nó có chữ ký của
Abu Abdullah al-Masri – cha của Abu Abdullah, người Ai Cập.

Bản kế hoạch mang tên “Những nguyên tắc quản lý hành chính của
Nhà nước Hồi giáo” dài 24 trang đánh máy, được phân làm 10 chương, soạn
thảo bằng văn phong hành chính nhà nước. Bản kế hoạch mở đầu với phần
giới thiệu tóm lược lịch sử Đế chế Hồi giáo và những thực thể có trước
nó, nhấn mạnh rằng, các nhà quản lý hành chính là ưu tiên sống còn của
IS, phải được tách khỏi hẳn các nhóm thành viên khác. Một cựu y tá từng
phục vụ trong vùng bị IS chiếm đóng cho biết, tổ chức hành chính là vấn
đề ưu tiên số 1; khi IS đến tiếp quản bệnh viện nơi anh này làm việc,
điều đầu tiên chúng thực hiện là thay con dấu và tiêu đề văn bản hành
chính để cho mọi người nhận biết ngay “đây là bệnh viện của Nhà nước Hồi
giáo”.

Tại Chương I, bản kế hoạch hoạch định chi tiết việc tổ chức bộ
máy nhà nước trong tương lai, với 16 cơ quan bộ ngành như giáo dục, tài
nguyên thiên thiên, công nghiệp, ngoại giao, truyền thông, nội vụ và các
trại huấn luyện quân sự. Các cơ quan này được hoạch định về mặt tổ chức
và hoạt động không khác gì các cơ quan bộ ngành của các nhà nước thực
thụ trên thế giới. Trong chương đầu tiên này, chiến lược tuyên truyền
được tập trung nhấn mạnh, đặt ra nhu cầu thiết lập một bộ máy tuyên
truyền tập trung với sự hỗ trợ của các tỉnh và các cơ quan trực thuộc.

Thành phố Raqqa ngày đêm hứng chịu những đợt không kích.

Chương III dành riêng cho việc tổ chức quản lý các trại quân sự,
phân định thành 3 kiểu trại: các trại “quân bị thứ nhất”; các trại huấn
luyện thường xuyên dành cho các cựu binh, tập trung huấn luyện 3 tuần 1
lần; và các trại quân bị trẻ em. Các nội dung huấn luyện sẽ bao gồm huấn
luyện các kỹ thuật chiến đấu, kỹ thuật sử dụng vũ khí mới nhất, việc
vạch kế hoạch chiến đấu và công nghệ quân sự, kể cả việc phân tích các
công nghệ quân sự của “kẻ thù” và cách có thể lợi dụng chúng.

Từ Chương IV trở đi, bản kế hoạch vạch chi tiết tổ chức, hoạt
động của từng cơ quan chuyên ngành như một bộ của chính phủ thực thụ.
Các nội dung về tập trung quản lý tài nguyên thiên nhiên, tài sản, quản
lý các dự án phát triển kinh tế – xã hội, theo đó cho phép tư nhân đầu
tư vào tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế, ngoại trừ các lĩnh vực
nhạy cảm về dầu mỏ và khí đốt.

IS cũng nhấn mạnh đến tầm quan trọng của giáo dục, xem đây là
“viên gạch nền tảng để xây dựng xã hội Hồi giáo”. Giáo dục có thể bảo
đảm cho tương lai tự chủ của Nhà nước Hồi giáo, với một thế hệ Hồi giáo
có kiến thức có thể tự xây dựng và phát triển Nhà nước Hồi giáo mà không
cần dựa vào kiến thức khoa học của phương Tây.

Hơn 60% số tiền thu được dùng chi trả cho chiến binh

Các tài liệu được ông al-Tamimi tập hợp kèm theo bản kế hoạch thể
hiện những hoạt động trên thực tế của “nhà nước” do IS triển khai. Các
tài liệu bao gồm chứng từ, thông báo, quy định được ông al-Tamimi cung
cấp cho tờ The Guardian đã cho thấy, IS đã bắt đầu thực hiện những hoạt
động của “một nhà nước” từ đầu năm 2015. Tổ chức này đã cho đăng quảng
cáo giới thiệu việc làm trong một cơ quan tương tự như Cục Dịch vụ xã
hội.

Huấn luyện chiến binh trẻ em đã được IS hoạch định cụ thể.

Trên lĩnh vực giáo dục, IS đã có những thông báo về việc khai
giảng năm học mới, khai trương một nhà trẻ và tuyển dụng giáo viên. Trên
lĩnh vực nông nghiệp, các “công chức” của IS cũng thông báo các kế
hoạch sản xuất vụ mùa hè, và một loạt các quy định xã hội khác, như tài
xế phải mang theo đầy đủ đồ nghề sửa xe, chủ cửa hàng không được bày
hàng hóa trên vỉa hè nếu chưa được cấp phép, đặc biệt là quy định về vấn
đề đạo đức, cách ăn mặc và hành vi xử sự, như việc cấm phụ nữ mặc quần
áo bó sát và trang điểm lòe loẹt.

Trong 5 tháng qua, IS đã tăng cường ban hành các văn bản liên
quan đến vấn đề an ninh và việc động viên quân đội. Một trong các quy
định đó là cấm mạng wifi tư nhân. Có những thông báo gửi đến các chốt
kiểm soát yêu cầu kiểm soát chặn việc buôn lậu vàng, đồng và sắt. Và đầu
tháng 10-2015, IS còn ban hành lệnh “ân xá” cho những chiến binh đào
ngũ. Lý do là IS hiện đang thiếu quân số. Bên cạnh đó, để đề phòng những
“kẻ phản bội” xâm nhập hàng ngũ, cơ quan an ninh công cộng ra lệnh bất
cứ ai đã từng có liên hệ với “kẻ thù của nhà nước” phải trình diện ngay
lập tức.

Nhằm thiết lập một “hệ thống tư pháp” trên các vùng lãnh thổ
chiếm đóng của Iraq và Syria, IS đang triển khai một chương trình “thống
nhất” hai khu vực lãnh thổ này. Điều này thể hiện rõ ở việc IS đã ban
hành chứng minh thư việc làm tiêu chuẩn và phát động chiến dịch “dỡ bỏ
biên giới”. Để làm được điều này, IS cho thành lập thêm đơn vị hành
chính mới là tỉnh Eupharates, trải từ phần lãnh thổ Iraq vắt ngang qua
lãnh thổ Syria, và đang gấp rút ban hành các quy định quản lý giống như
các tỉnh khác. Tuy nhiên, việc hợp nhất hai vùng lãnh thổ Iraq và Syria
cũng đang đặt ra cho IS những khó khăn nhất định. Chẳng hạn, về giáo
dục, sự khác biệt giữa hai hệ thống giáo dục trung học cơ sở ở Iraq và
Syria đã gây khó khăn rất nhiều cho việc xây dựng một hệ thống tuyển
sinh đại học thống nhất.

Về mặt kinh tế, cái khó nhất của IS là vấn đề tài chính. Hệ thống
tiền tệ của IS hiện tại đang bất nhất, vẫn cho lưu hành 3 loại tiền là
đồng bảng Syria, đồng dinar của Iraq và đồng USD, và chưa có đồng tiền
thống nhất. IS kiểm soát chặt chẽ giá cả hàng hóa và dịch vụ, nhưng về
kinh tế vĩ mô thì không quản lý tập trung mà cho phép tư nhân sở hữu tài
sản, mở doanh nghiệp kinh doanh và thực hiện các dự án của nhà nước,
như xây cầu đường. 

Gây chú ý nhất là các tài liệu cho thấy cách IS tổ chức thu ngân
sách bài bản như thế nào. Tiền thuế chiếm 23,7% thu ngân sách, tiền bán
dầu và khí đốt chiếm 27,7%. Theo nhà nghiên cứu al-Tamimi, nếu các con
số này là chính xác thì mỗi ngày IS thu ngân sách từ tỉnh giàu dầu mỏ
nhất là 66.400 USD – không giống lắm với con số 3 triệu USD/ngày mà
truyền thông thế giới lan truyền thời gian qua. Nhưng trên cả tiền bán
dầu và tiền thuế là thu ngân sách từ việc tịch thu các thứ hàng hóa lậu.
IS phạt bọn buôn lậu các loại hàng hóa cấm như thuốc lá, kể cả thuốc lá
điện tử, và thu nhập từ việc bán đấu giá tài sản chiếm được từ “kẻ thù
của nhà nước” (tức các loại cổ vật). Hoạt động này mang về số tiền lên
đến 45% thu nhập của IS. Về chi tiêu, tài liệu cho biết tỉnh này chi đến
63,5% số tiền thu được cho việc trả lương chiến binh và duy trì các cơ
sở quân sự. Chỉ có khoảng 17% chi tiêu dành cho dịch vụ công cộng.

IS cũng đẩy mạnh chống tham nhũng

Ý tưởng quan trọng nhất, mang tính sống còn của IS là xây dựng
một xã hội không tưởng. Ý tưởng này chia làm 2 phần: một là thúc đẩy xây
dựng các mặt tích cực, và hai là loại bỏ các mặt tiêu cực của xã hội.
Để đạt mục tiêu loại bỏ tiêu cực, IS đã nảy ra sáng kiến đẩy mạnh chống
tham nhũng. IS đã cho phát hành các mẫu đơn tố cáo tham nhũng.

Tuyên truyền hình ảnh của IS.

Thỉnh thoảng trong năm 2014, IS còn mở hẳn các “văn phòng khiếu
nại tố cáo” tại thành phố Raqqa, nơi IS tự cho là thủ đô của Đế chế. Các
quy định của “Đế chế” IS cũng nghiêm cấm thành viên IS tham gia các
hoạt động đầu tư của nhà nước hoặc “lợi dụng địa vị và công việc mình
làm trong bộ máy nhà nước để trục lợi cá nhân”. Đây là một điểm rất đáng
chú ý, có lẽ do IS đã nghiên cứu kỹ các vấn đề về tham nhũng, lợi dụng
chức vụ, quyền hạn hay bè phái, lợi ích nhóm của các nhà nước hiện hành
trên thế giới.

Bên cạnh chống tiêu cực, IS cũng quan tâm thúc đẩy các mặt tích
cực của cuộc sống dưới sự kiểm soát của IS, đồng thời nâng cao đời sống
tinh thần trong “nhà nước”. IS thường xuyên trao thưởng trị giá 100 USD
cho những nghiên cứu xuất sắc về tôn giáo, và tháng 5-2015 đã tổ chức
miễn vé vào cổng tại các công viên vui chơi giải trí cũng như cho ở miễn
phí một khách sạn 5 sao mới ở thành phố Mosul nhân kỷ niệm “chiến
thắng” trước quân đội Chính phủ Syria, chiếm được thành cổ Palmyra.

“Cục dịch vụ xã hội” của IS đã cho tăng thuế dịch vụ xã hội nhằm
tạo nguồn tài chính “trợ cấp cho những gia đình khó khăn”. Một thống kê
không ghi rõ ngày tháng từ tỉnh Aleppo cho thấy có 2.502 gia đình nghèo,
khó khăn đăng ký nhận trợ cấp, trung bình mỗi gia đình được nhận 260
USD; không rõ khoản trợ cấp này là hàng tháng hay hàng năm.

Tất nhiên, kế hoạch xây dựng nhà nước của IS đang bị thách thức
nghiêm trọng bởi 2 yếu tố: thứ nhất là các chiến dịch ném bom của ít
nhất 3 liên quân quốc tế, một do Mỹ dẫn đầu, một do Nga dẫn đầu và mới
đây nhất là liên quân do Arập Xêút tập hợp; và thứ hai là những gút mắc,
khó khăn từ bên trong. Các chiến dịch ném bom đã đánh sập hệ thống cơ
sở hạ tầng kinh tế mới manh nha của IS, đặc biệt là các cơ sở khai thác
dầu mỏ và khí đốt.

Đặc biệt, IS vẫn chưa hoàn toàn thu phục được cộng đồng người
Sunni ở các địa phương chiếm đóng, cho dù nó vẫn đang hàng ngày chiến
đấu với dòng Shiite. Khó khăn lớn nhất đối với IS cho đến nay là vấn đề y
tế. Trong năm 2015, IS đã ban hành một số cảnh báo kêu gọi các bác sĩ
quay trở về phục vụ trong vùng chiếm đóng, nếu không thì tài sản của họ
có thể bị tịch thu.

Nguyên Khang (tổng hợp)

Similar Posts